తిరుపతి గంగమ్మ జాతర దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన జానపద ఉత్సవాల్లో ఒకటి. తిరుపతి నగరంలో ప్రతి ఏడాది మే నెలలో జరిగే ఈ జాతర, స్థానిక సంస్కృతి, ఆచారాలు, భక్తి—all కలిసిన ఆధ్యాత్మిక వేడుకగా నిలుస్తోంది. ఏడు రోజుల పాటు కొనసాగే ఈ ఉత్సవం గ్రామదేవత గంగమ్మకు అంకితం చేయబడింది.
తిరుపతి ప్రాంత ప్రజలు గంగమ్మను తమ రక్షక దేవతగా భావిస్తారు. స్థానిక విశ్వాసాల ప్రకారం ఆమెను శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామి చెల్లెలిగా పరిగణించి ప్రత్యేక గౌరవంతో ఆరాధిస్తారు. కష్టకాలంలో అండగా నిలిచే తల్లిగా గంగమ్మకు భక్తులలో విశేషమైన స్థానం ఉంది.
జాతర ప్రారంభం సాధారణంగా తమిళ చిత్తిరై మాసం చివరి మంగళవారం జరుగుతుంది. ఈసారి మే 5న ప్రారంభమైన వేడుకలు వారం రోజుల పాటు కొనసాగి మే 12న ముగియనున్నాయి. ప్రారంభ దినం నుంచి చివరి వరకు పూజలు, ఊరేగింపులు, సంప్రదాయ కార్యక్రమాలు నిరంతరం కొనసాగుతాయి.
చరిత్ర పరంగా ఈ జాతరకు దాదాపు 900 సంవత్సరాల నేపథ్యం ఉందని స్థానికులు చెబుతారు. పురాణ కథనాల ప్రకారం ఒక పాలెగాడు ప్రజలను ఇబ్బంది పెట్టిన సమయంలో గంగమ్మ అతన్ని సంహరించి, తరువాత మాతంగి రూపంలో ప్రజలకు రక్షణగా నిలిచిందని విశ్వసిస్తారు. ఈ కథ జాతర విశిష్టతను మరింత పెంచుతోంది.
ఈ ఉత్సవంలో ప్రధాన ఆకర్షణ భక్తుల వేషధారణ. ముఖ్యంగా పురుషులు చీరలు కట్టుకుని మహిళల వేషంలో దర్శనానికి రావడం ప్రత్యేక సంప్రదాయం. కొంతమంది భక్తులు తిట్లు పలకడం కూడా ఆచారంలో భాగమే. దీనిని దేవి ఆశీర్వాదంగా భావించడం విశేషం.
జాతరలో ప్రతి రోజు ప్రత్యేకంగా నిర్వహించే కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. ఆలయ పూజలు, అవిలాల గ్రామం నుంచి సారె ఊరేగింపు, నగర పొలిమేరల్లో పసుపు, కుంకుమ చల్లే ఆచారాలు భక్తులను ఆకట్టుకుంటాయి. భైరాగి, బండ, దొర, మాతంగి వంటి విభిన్న వేషాలు ఈ ఉత్సవానికి రంగులద్దుతాయి.
చివరి రోజు జరిగే కార్యక్రమాలు అత్యంత ముఖ్యంగా భావిస్తారు. కైకాల వర్గానికి చెందినవారు మట్టితో గంగమ్మ విగ్రహాన్ని తయారు చేసి అర్ధరాత్రి ప్రతిష్ఠిస్తారు. ఆ తరువాత జరిగే ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో విగ్రహంలోని మట్టిని ప్రసాదంగా పంచడం జరుగుతుంది. భక్తులు దీనిని పవిత్రంగా భావించి ఇంటికి తీసుకెళ్తారు.
ఈ జాతరలో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం కూడా భాగస్వామ్యమవుతుంది. గంగమ్మను స్వామివారి చెల్లెలిగా భావించే ఆచారం నేపథ్యంలో సారె సమర్పణ నిర్వహిస్తారు. ఈ సందర్భంగా నగరం అంతా ఉత్సాహభరిత వాతావరణంతో కళకళలాడుతుంది.
మొత్తానికి గంగమ్మ జాతర కేవలం పండుగ మాత్రమే కాదు. ఇది స్థానిక జీవన విధానం, నమ్మకాలు, సంప్రదాయాల ప్రతిబింబం. ప్రతి ఏడాది వేలాది మంది భక్తులు పాల్గొని ఈ ఉత్సవాన్ని మరింత వైభవంగా మార్చుతున్నారు.
