భక్తి మార్గంలో నడిచిన మహానుభావుల కథలు ఎప్పటికీ ప్రజలకు స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉంటాయి. అలాంటి అరుదైన భక్తురాళ్లలో తరిగొండ వెంగమాంబ ఒకరు. 18వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ తెలుగు కవయిత్రి, తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిపై అచంచలమైన భక్తితో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. ఆమె రచించిన భక్తి గ్రంథాలు, చేసిన సేవలు, చూపిన ఆధ్యాత్మిక ధైర్యం ఇవన్నీ కలిసి ఆమెను భక్తి సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలబెట్టాయి.
చిత్తూరు జిల్లా తరిగొండ గ్రామంలో వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి రోజున జన్మించిన వెంగమాంబ చిన్నప్పటి నుంచే భక్తి మార్గానికి ఆకర్షితురాలయ్యారు. ఆటలు, వినోదాల కంటే దైవస్మరణకే ఎక్కువ సమయం కేటాయించేవారు. తండ్రి వద్ద విద్యాభ్యాసం చేసి తక్కువ వయసులోనే కవిత్వంపై పట్టు సాధించారు. ఆధ్యాత్మికతతో పాటు సాహిత్యంపై ఉన్న ఆసక్తి ఆమెను ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వంగా తీర్చిదిద్దింది.
చిన్న వయసులోనే ఆమెకు వివాహం జరిగినప్పటికీ, కొద్దికాలంలోనే భర్తను కోల్పోయారు. ఆ కాలంలో విధవరాలిపై ఉన్న కఠిన ఆచారాలను ఎదుర్కొంటూ, వెంగమాంబ తన ఆలోచనల్లో వెనక్కి తగ్గలేదు. సమాజపు నిబంధనలను ప్రశ్నిస్తూ, భక్తి మార్గంలో తనదైన దారిని ఎంచుకున్నారు. తాను శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారికే అంకితమని ప్రకటిస్తూ, ఆయననే తన భర్తగా భావించడం ఆమె జీవితంలో కీలక మలుపు అయింది.
ఆధ్యాత్మిక సాధనలో భాగంగా ఆమె తరిగొండలోని నరసింహస్వామి ఆలయంలో తపస్సు చేసి, తరువాత తిరుమలకు చేరుకున్నారు. అక్కడ యోగ సాధనతో పాటు భక్తి సేవలో నిమగ్నమయ్యారు. స్వామివారికి పూలమాలలు సమర్పించడం, భక్తి గీతాలు రచించడం వంటి సేవలు ఆమె దినచర్యగా మారాయి. ప్రారంభంలో ఆలయంలో ప్రవేశానికి అడ్డంకులు ఎదురైనా, ఆమె భక్తిని గుర్తించిన తర్వాత ఆలయ వర్గాలు గౌరవంగా ఆహ్వానించాయి.
వెంగమాంబకు సంబంధించిన ముత్యాల హారతి విశేషం భక్తుల్లో ప్రత్యేకమైన స్థానం సంపాదించింది. ప్రతిరోజూ రాత్రి ఏకాంతసేవ సమయంలో ఆమె ఇచ్చే హారతి విశిష్టంగా భావించబడుతుంది. కాలక్రమంలో ఈ ఆచారం ఆలయ సంప్రదాయంలో భాగమైంది. అలాగే ఆమె అన్నదాన సేవ కూడా విశేషంగా ప్రస్తావించబడుతుంది. తక్కువ వనరులతోనే అనేక మందికి ఆహారం అందించడం ద్వారా ఆమె సేవా భావాన్ని చాటుకున్నారు.
భక్తి, త్యాగం, ధైర్యం కలిసిన జీవితం గడిపిన వెంగమాంబ 1817లో తిరుమలలోనే సజీవ సమాధి పొందారు. ఆమె సమాధి నేటికీ భక్తులకు దర్శనీయ స్థలంగా నిలిచింది. ప్రతి సంవత్సరం ఆమె జయంతి సందర్భంగా తిరుమలలో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించి, ఆమె సేవలను స్మరించుకుంటారు.
తరిగొండ వెంగమాంబ జీవితం ఒక భక్తురాలి ఆత్మవిశ్వాసం, ఆధ్యాత్మిక నిబద్ధతకు నిదర్శనం. సమాజంలోని ఆంక్షలను అధిగమించి, భక్తి ద్వారా తనదైన గుర్తింపు సంపాదించిన ఆమె కథ ఈ తరానికి కూడా ప్రేరణగా నిలుస్తోంది.
