వైకుంఠ ద్వారపాలకులైన జయ–విజయులకు శాపం ఇచ్చిన మహర్షులుగా పురాణాల్లో ప్రస్తావించబడే సనకసనందనాదుల గురించి హిందూ ధర్మ గ్రంథాల్లో అనేక ఆసక్తికర కథనాలు కనిపిస్తాయి. శ్రీ మహావిష్ణువు నివసించే వైకుంఠానికి సంబంధించిన జయ–విజయుల కథలో వీరి పాత్ర కీలకంగా ఉంటుంది. ఒక సందర్భంలో వైకుంఠంలోకి ప్రవేశించేందుకు వచ్చిన మహర్షులను అడ్డుకున్న జయ–విజయులు, ఆ చర్య వల్ల శాపగ్రస్తులవుతారు. ఆ శాపానికి మూలకారణంగా నిలిచిన మహర్షులే సనక, సనందన, సనత్కుమార, సనత్సుజాతులు అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
సనకసనందనాదులు ఒకరు కాదు, నలుగురు అన్నదమ్ములు అని శాస్త్రాలు స్పష్టంగా పేర్కొంటాయి. వీరు బ్రహ్మదేవుని మానస పుత్రులుగా భావించబడుతారు. సృష్టి కార్యంలో సహాయపడతారని భావించి బ్రహ్మదేవుడు వీరిని సృష్టించినప్పటికీ, వారు భౌతిక జీవితానికి దూరంగా, ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్నే ఎంచుకున్నారని పురాణ కథనాలు చెబుతున్నాయి.
బాల్యంలోనే వీరు అత్యంత గంభీరమైన జ్ఞానాన్ని సాధించినట్లు చెప్పబడుతుంది. చిన్న వయసులోనే వేదవేదాంతాలను అవగాహన చేసుకుని, బ్రహ్మజ్ఞానంలో లోతైన పరిజ్ఞానాన్ని పొందిన మహర్షులుగా వీరిని పేర్కొంటారు. ప్రపంచానికి సంబంధించిన బంధాలను త్యజించి, వైరాగ్య జీవితాన్ని స్వీకరించిన వీరు ఎప్పటికీ బాల్య రూపంలోనే కనిపించేవారని పురాణ కథనాలు ఉన్నాయి. అందుకే వీరిని “నిత్య బాలులు”గా కూడా పిలుస్తారు.
సనకసనందనాదులు సంచార జీవనాన్ని గడుపుతూ, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని లోకానికి పంచిన మహర్షులుగా గుర్తింపు పొందారు. నారద మహర్షి, మార్కండేయ మహర్షి వంటి గొప్ప ఋషులు కూడా వీరి నుండి జ్ఞాన బోధ పొందారని పురాణాల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. వీరి ఉపదేశాలు భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యం అనే మూడు మార్గాలకు దారితీసినవిగా భావిస్తారు.
హిందూ పురాణాలలో వీరి ప్రస్తావన రామాయణం, మహాభారతం, భాగవతం వంటి ప్రధాన గ్రంథాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఉత్తరకాండలో శ్రీరాముడిని సనకసనందనాదులు దర్శించిన ఘటన కూడా ఉంది. అలాగే భాగవత పురాణంలో భగవంతుని లీలలకు సంబంధించిన అనేక సందర్భాల్లో వీరు జ్ఞాన బోధకులుగా కనిపిస్తారు.
శివుడు దక్షిణామూర్తి రూపంలో అవతరించినప్పుడు, ఆయన వద్ద జ్ఞాన బోధ పొందేందుకు వచ్చిన వారిలో సనకసనందనాదులు కూడా ఉన్నారని పురాణ కథనాలు చెబుతున్నాయి. ఆయన ఇచ్చిన ఉపదేశాలను వినయంతో స్వీకరించి, తమ జ్ఞానాన్ని మరింతగా విస్తరించుకున్నారని పేర్కొంటారు.
దేశంలోని అనేక పుణ్యక్షేత్రాలకు సంబంధించిన స్థల పురాణాల్లో కూడా వీరి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. కొన్ని కథనాల ప్రకారం మానస సరోవర నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఆలోచన కూడా వీరి తపస్సు ప్రభావంతోనే ఏర్పడిందని చెబుతారు. తిరుమల ప్రాంతంలో కూడా వీరు తపస్సు చేసినట్టు కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.
సనకసనందనాదులు భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యానికి ప్రతీకలుగా హిందూ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం పొందారు. అన్నదమ్ముల మధ్య ఐక్యతకు, ఆధ్యాత్మిక జీవనానికి వీరి చరిత్ర ఉదాహరణగా భావించబడుతుంది. వీరిని స్మరించడం వల్ల భక్తి భావం, సత్సంస్కారం పెరుగుతాయని విశ్వాసం ఉంది.
అయితే ఈ కథనాలన్నీ పురాణాలు, సంప్రదాయ విశ్వాసాల ఆధారంగా వచ్చినవేనని పండితులు పేర్కొంటున్నారు. వీటిని ఆధ్యాత్మిక దృక్పథంలో చూడాలని కూడా సూచిస్తున్నారు.
