తెలంగాణ జైళ్ల శాఖ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రయోగానికి చంచల్గూడ జైలు వేదికగా మారింది. సాధారణంగా జైలు జీవితం అనుభవించాలంటే నేరం చేయాల్సిందే అన్న భావనను చెరిపేస్తూ, ఇప్పుడు సామాన్య ప్రజలకు కూడా జైలు వాతావరణాన్ని అనుభవించే అవకాశం కల్పిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో చంచల్గూడలోని శిక్షణ కేంద్రంలో ‘జైలు మ్యూజియం’తో పాటు ‘ఒక రోజు జైలు అనుభవం’ అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.
ఈ కొత్త కార్యక్రమం వెనుక ఉన్న ముఖ్య ఉద్దేశం ప్రజలకు స్వేచ్ఛ విలువను తెలియజేయడం. జైలు జీవితం ఎంత కఠినమో ప్రత్యక్షంగా చూపించడం ద్వారా యువతలో చైతన్యం తీసుకురావాలని అధికారులు భావిస్తున్నారు. నేరాల దారిలోకి వెళ్లకుండా ఉండేందుకు ఇది ఒక అవగాహన కార్యక్రమంగా కూడా ఉపయోగపడుతుందని చెబుతున్నారు.
జైలు మ్యూజియంను ప్రత్యేకంగా ఆకర్షణీయంగా తీర్చిదిద్దారు. పాతకాలం నుంచి ఇప్పటి వరకు జైళ్లలో చోటు చేసుకున్న మార్పులను ఇక్కడ ప్రదర్శిస్తున్నారు. నిజాం కాలంలో ఉపయోగించిన ఇనుప సంకెళ్లు, పాతకాలపు పరికరాలు, చారిత్రక వస్తువులు సందర్శకులను ఆకట్టుకుంటాయి. అదేవిధంగా స్వాతంత్ర్య పోరాటం, ఖైదీల జీవన విధానం వంటి అంశాలను ప్రతిబింబించే చిత్రాలు, విగ్రహాలు కూడా ఏర్పాటు చేశారు. కోర్టు విచారణలు, ఖైదీలతో ములాఖత్ వంటి అనుభవాలను ఆడియో-విజువల్ రూపంలో చూపించడం ఈ మ్యూజియం ప్రత్యేకత.
ఇక ‘ఫీల్ ద జైల్’ అనే కాన్సెప్ట్ మరింత ఆసక్తికరంగా నిలుస్తోంది. కేవలం రూ.500 చెల్లిస్తే, 24 గంటల పాటు ఖైదీలా జీవించే అవకాశం ఇస్తున్నారు. ఈ అనుభవంలో పాల్గొనే వారు జైలు నియమాలను పూర్తిగా పాటించాల్సి ఉంటుంది. లోపలికి వెళ్లిన తర్వాత మొబైల్ ఫోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు అనుమతించరు. వ్యక్తిగత దుస్తులు తొలగించి ఖైదీలకు ఇచ్చే యూనిఫామ్ ధరించాల్సి ఉంటుంది.
అక్కడ గడిపే సమయంలో ఖైదీలకు ఉండే జీవన విధానాన్ని పూర్తిగా అనుసరించాలి. నేలపై పరుచుకున్న చాపపై నిద్రించడం, తమ లాకప్ను తామే శుభ్రం చేసుకోవడం వంటి పనులు చేయాల్సి ఉంటుంది. జైలులో అందించే సాధారణ ఆహారమే ఇక్కడ కూడా ఇస్తారు. అంతేకాకుండా తోటపని, శుభ్రత కార్యక్రమాలు వంటి పనుల్లో కూడా పాల్గొనాల్సి ఉంటుంది. ఈ క్రమశిక్షణతో కూడిన అనుభవం జైలు జీవితంలోని కఠినతను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
ఒకవేళ ఈ అనుభవాన్ని మధ్యలోనే వదిలి బయటకు రావాలనుకుంటే, అదనంగా జరిమానా విధించే నిబంధనను కూడా అధికారులు పెట్టారు. ఇది పాల్గొనేవారిలో బాధ్యతను పెంచే ప్రయత్నంగా భావిస్తున్నారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముందుగా రిజిస్ట్రేషన్ తప్పనిసరి. గుర్తింపు పత్రాలు సమర్పించిన తర్వాత మాత్రమే అనుమతి ఇస్తున్నారు.
గతంలో సంగారెడ్డి జైలులో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించిన ఈ విధానానికి మంచి స్పందన లభించింది. ఇప్పుడు చంచల్గూడలో మళ్లీ ప్రారంభించడం ద్వారా మరింత మందికి ఈ అనుభవం చేరువవుతుందని అధికారులు ఆశిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా విద్యార్థులు, యువత ఈ కార్యక్రమం ద్వారా జైలు జీవితం గురించి అవగాహన పొందగలరని భావిస్తున్నారు.
మొత్తానికి, ఇది కేవలం వినోదం కోసం మాత్రమే కాకుండా ఒక సామాజిక సందేశాన్ని ఇచ్చే ప్రయత్నంగా నిలుస్తోంది. స్వేచ్ఛ విలువను అర్థం చేసుకోవడం, నేరాల నుంచి దూరంగా ఉండడం వంటి అంశాలను ఈ అనుభవం ద్వారా ప్రజలకు చేరవేయాలనే లక్ష్యంతో జైళ్ల శాఖ ముందడుగు వేసింది.
