కేంద్ర ప్రభుత్వం గత బడ్జెట్లో జీతం పొందే తరగతి, మధ్యతరగతిపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టింది. పన్ను రాయితీలు పెంచడం ద్వారా రూ.12 లక్షల వరకు ఆదాయం ఉన్న వారికి ఆదాయపు పన్ను నుంచి పూర్తిగా మినహాయింపు కల్పించింది. అలాగే ఉద్యోగులకు రూ.75 వేల ప్రామాణిక మినహాయింపు ఇచ్చింది. దీని వల్ల లక్షలాది పన్ను చెల్లింపుదారులకు ప్రత్యక్షంగా లాభం చేకూరింది. పన్నులు చెల్లించే ప్రక్రియను సులభతరం చేయడం, శాఖ పనితీరును క్రమబద్ధీకరించడం ద్వారా తక్కువ సంక్లిష్టత కలిగిన పన్ను వ్యవస్థను తీసుకురావడమే ప్రభుత్వ ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది.
ఈ నేపథ్యంలో వచ్చే బడ్జెట్లో ఎలాంటి మార్పులు ఉంటాయన్న అంశంపై చర్చ మొదలైంది. నిపుణుల అంచనా ప్రకారం ఈసారి పన్ను స్లాబ్లు లేదా పన్ను రేట్లలో పెద్ద ఎత్తున మార్పులు జరిగే అవకాశాలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. బదులుగా ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న ఆదాయపు పన్ను చట్టం–1961 నుంచి కొత్తగా ప్రతిపాదిస్తున్న ఆదాయపు పన్ను చట్టం–2025కి మార్పు ప్రక్రియను మరింత సరళంగా చేయడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టే అవకాశం ఉంది. ఈ మార్పు పన్ను చెల్లింపుదారులకు భారంగా కాకుండా, సులభంగా అమలయ్యేలా చూడాలన్నదే ఉద్దేశం.
సత్వర పన్ను వాపసులు (రిఫండ్లు), సరళమైన సమ్మతి వ్యవస్థ ప్రభుత్వం ముందు ఉన్న ముఖ్య లక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి. ఇప్పటికే AIS, TIS వంటి డిజిటల్ వ్యవస్థలు పన్ను రిటర్న్ దాఖలును సులభతరం చేశాయి. అయితే, వీటిలో కొన్నిసార్లు లోపాలు, డూప్లికేట్ ఎంట్రీలు కనిపిస్తున్నాయి. దీనివల్ల పన్ను చెల్లింపుదారులు అనవసరమైన నోటీసులు ఎదుర్కొంటున్నారు. ఈ సమస్యలను తగ్గించేందుకు డిజిటల్ వ్యవస్థను మరింత నమ్మదగినదిగా, పారదర్శకంగా మార్చే దిశగా బడ్జెట్లో చర్యలు ఉండవచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ను సమర్థంగా వినియోగిస్తే పన్ను రిటర్న్లను ఆటోమేటిక్గా దాఖలు చేయడం, లోపాలను ముందుగానే గుర్తించడం సాధ్యమవుతుందని అంచనా. అలాగే పన్ను రిఫండ్ల కోసం రియల్ టైమ్ ట్రాకింగ్ వ్యవస్థ తీసుకురావడం ద్వారా పన్ను చెల్లింపుదారుల్లో నమ్మకం పెరుగుతుంది. పెండింగ్లో ఉన్న ఆదాయపు పన్ను కేసులను వేగంగా పరిష్కరించడంపైనా ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టే అవకాశం ఉంది.
ఇటీవలి కాలంలో పెరుగుతున్న క్రిప్టో కరెన్సీ, డిజిటల్ ఆస్తుల లావాదేవీలపై స్పష్టమైన పన్ను నిబంధనలు తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ రంగంలో ఉన్న అయోమయాన్ని తొలగించేందుకు బడ్జెట్లో కొన్ని స్పష్టమైన ప్రకటనలు రావచ్చని అంచనా. అలాగే ESOPలపై పన్ను విధానాన్ని అన్ని ఉద్యోగులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా సరళీకృతం చేసే ప్రతిపాదనలూ ఉండవచ్చని సమాచారం.
మొత్తంగా చూస్తే, బడ్జెట్ 2026 లక్ష్యం పన్ను వ్యవస్థను మరింత సరళంగా, పారదర్శకంగా, డిజిటల్ టెక్నాలజీకి అనుకూలంగా మార్చడమేనని చెప్పొచ్చు. కొత్త ఆదాయపు పన్ను చట్టం అమలుతో పన్ను చెల్లింపుదారుల అనుభవం మెరుగుపడుతుందని ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది. అయితే ప్రజలకు మేలు చేసే నిర్ణయాలు తీసుకుంటూనే, ప్రభుత్వ ఆదాయ అవసరాలకు సమతుల్యత సాధించడం ఈ బడ్జెట్ ముందు ఉన్న ప్రధాన సవాలుగా మారనుంది.
